Gerechtsjournalistiek onder de loep

Een kritische blik op de relatie tussen media en justitie

Posts Tagged ‘Gerechtsjournalistiek

Gerechtsjournalisten op huizenjacht

leave a comment »

(Eigen foto) Artikel in De Morgen van 5 november


De roofmoord in Wemmel. De geweldpleging op een elfjarig meisje in Rotselaar. Beide nieuwsfeiten kwamen uitgebreid aan bod in de media. De manier waarop liet echter te wensen over. Elke krant publiceerde foto’s van de huizen waarin de misdrijven plaatsvonden. Deze illustraties namen pakweg de helft van de pagina in beslag. Zelfs De Morgen en De Standaard hadden door de gigantische foto’s meer weg van vastgoedmagazines dan van de kwaliteitskranten die ze horen te zijn. Ook in de televisiejournaals deinsde men er niet voor terug om de woningen van de getroffen families in beeld te brengen. Het is mij een raadsel waarom redacteurs het nodig vinden om foto’s van de huizen waarin het geweld zich heeft afgespeeld te publiceren. Zorgen die foto’s voor enige meerwaarde of tasten ze de privacy van de betrokken nog verder aan?

Trop is teveel

Ik sluit me aan bij de laatste stelling. Het kan niet de bedoeling zijn dat slachtoffers nog meer leed te verduren krijgen. Toch zorgt de gedetailleerde en rijkelijk geïllustreerde berichtgeving ervoor dat de betrokken personen gemakkelijk geïdentificeerd kunnen worden. Als ik een voorbeeldje mag geven? In het artikel “Levenslang voor een gezin” dat op 5 november in De Morgen verscheen, zijn heel wat persoonlijke gegevens terug te vinden die kunnen leiden tot identificatie van het gezin uit Rotselaar. Zo vermeldt journaliste Sue Somers tot tweemaal toe de straat waarin het gezin woont. De Morgen geeft de voornaam en de eerste letter van de achternaam van het slachtoffer weer. Ook de voornamen van de ouders worden vermeld. Uiteraard begeleidt een enorme foto van hun woning, met herkenbaar huisnummer, het artikel. Tot slot geeft de journaliste nog even mee in welk ziekenhuis het meisje verblijft. Genoeg details? Lees de rest van dit artikel »

Waarom kennen we Kabunda niet?

with one comment

Voor het Hof van Assisen in Brussel is vorige week het proces Kabunda van start gegaan. Nog nooit van gehoord, zegt u? En als ik u zeg dat Junior Pashi Kabunda de man is die zijn eigen dochtertje van anderhalf wurgde? De overgrootmoeder van het meisje verkrachtte en vervolgens wurgde? Een mislukte poging ondernam om zijn vriendin – de moeder van zijn kind – te vermoorden? Gaat er dan een belletje rinkelen? Deze feiten dateren van september 2009. Diezelfde Kabunda pleegde in 2006 al een moord. Samen met een kompaan sloeg hij de pianist Benjamin Rawitz dood om diens auto te kunnen stelen.

Het Hof van Assisen in Brussel buigt zich tegelijkertijd over deze twee zaken. Voor mij begint het raadsel hier. Ik heb namelijk wat research verricht naar de berichtgeving over de zaak Kabunda. In verschillende krantenartikels stond te lezen dat Kabunda in 2009 reeds in een jeugdinstelling verbleef voor de moord op de pianist. De geschreven pers pakte massaal uit met het feit dat hij de gruwelijke moorden beging op zijn verlofdag. Eventjes was ik in verwarring gebracht. Als Kabunda in een instelling verbleef, was hij dan al veroordeeld voor de moord op Rawitz? Zo ja, dan kan hij onmogelijk voor die zaak berecht worden door het Hof van Assisen.

Voor alle duidelijkheid: Kabunda staat vandaag wel degelijk terecht voor beide zaken. In 2009 was hij namelijk nog niet veroordeeld, maar in afwachting van zijn proces in een jeugdinstelling geplaatst. Toegeven, als je eventjes verder zoekt, vind je de correcte informatie wel. Maar welke lezer doet die moeite nog? Nog zo’n opvallende flater: in 2009 heette de overgrootmoeder Marcella Hendrickx, vandaag heeft men het over Marcelle Deconinck. Verwarring troef, dus.

Radiostilte

Wat mij echter het meest verbaast, is de relatieve stilte waarmee dit proces gepaard gaat. Nog geen maand geleden maakte de volledige bevolking zich druk over make-up tasjes en parachutes. Vandaag lijkt niemand ook maar ene moer te geven om Junior Pashi Kabunda, zijn dochtertje Anaïs en vriendin Céline. Mogen we hieruit concluderen dat de media hun lessen hebben getrokken uit het proces Clottemans en weer wat terughoudender zijn geworden in hun gerechtsverslaggeving? Bijlange niet.

Lees de rest van dit artikel »

Written by siljadecock

6 december 2010 at 22:26

Douglas De Coninck

leave a comment »

Douglas De Coninck, gerechtsjournalist bij De Morgen, antwoordt op de prangende vraag: “Wat vindt u van de berichtgeving over het proces Clottemans?”

Douglas De Coninck: “Het deed me heel erg denken aan een soap. Elke dag was er een nieuwe aflevering die qua inhoud op dezelfde golflengte zat als de zoveelste aflevering van Thuis. Wat mij meer interesseert, maar wat ik heb gemist, is het verhaal van de making off. Op een gegeven moment beslist de voorzitter dat de pleidooien worden gefilmd. Dat schijnt men normaal te vinden. Bijvoorbeeld ook hoe op het allerlaatste moment het make-up tasje opduikt. Een voorwerp dat een enorme rol heeft gespeeld in de beoordeling van de jury. En hoe blijkbaar tijdens het hele proces een onzichtbare macht aanwezig is geweest in de zin van dat tasje. Op het allerlaatste moment tijdens de beraadslaging van de jury komt dat tasje ineens uit de lucht vallen. Mij lijkt het dat je op dat moment zegt: Stop hiermee. We herbeginnen. We moeten weten wat hier juist gebeurd is.
Het beste zijn de verhalen die je achteraf hoort. Er was blijkbaar een jurylid dat ’s nachts zijn nachtwinkel uitbaatte en overdag naar het proces kwam om 1 te slapen en 2 zijn boekhouding bij te werken. Alle journalisten schijnen dat te hebben geweten; ze vertellen daar ook hele leuke, stoere verhalen over achteraf. Maar ik vind dat toch wezenlijk om de bevolking te doen begrijpen waarom die vrouw schuldig is bevonden door de jury. Ik vind dat een element dat het publiek moet kennen. Naar mijn aanvoelen is er toch een deel van de making off dat ontbreekt.”

Written by siljadecock

15 november 2010 at 18:44

Wie voert het hoogste woord?

leave a comment »

Woordvoerders – Hoe nuttig zijn persrechters en parketwoordvoerders voor journalisten?

Een filmpje van forum4editors op you tube. Jan Heuvelmans, een gerechtsjournalist, wordt gevraagd hoe belangrijk woordvoerders zijn voor de uitoefening van zijn job.

Justitie klaagt al jaar en dag over de kwaliteit van de gerechtsjournalistiek. De berichtgeving zou niet alleen te sensationeel zijn, maar ook te voorbarig. Vroegtijdige informatie kan het vlotte verloop van het onderzoek belemmeren, alsook een inbreuk vormen op de privacy van de betrokken personen. Dit is meteen de volgende grief van de gerechtelijke instanties: de media pakken veel te gauw uit met persoonlijke gegevens van verdachten, slachtoffers, … Verder ergert justitie zich aan de niet aflatende media-aandacht tijdens de fase van het onderzoek (die is in prinicipe geheim!); terwijl de fase van de terechtzittingen (openbaar!) vaak onopgemerkt voorbij gaat. Dit getuigt van weinig opvolging. Een laatste vaak gehoorde klacht aan het adres van de pers is het gebrek aan duiding of uitleg bij de gerechtelijke procedures tot zelfs ronduit foutieve informatie.
De enige oplossing om deze “uitwassen” tegen te gaan, bestaat uit het ontplooien van een actieve persvoorlichting vanuit justitie. Het pleidooi voor een actief informatiebeleid is niet nieuw, getuige de talrijke publicaties (Deltour, 1996; D’Hooghe, 1996; Luyten, 1998; Voorhoof, 1998) hieromtrent. In de loop der jaren zijn er verschillende pogingen ondernomen om de communicatie tussen pers en justitie te verbeteren. Zo bleek de aanstelling van persrechters en parketwoordvoerders, een initiatief dat is overgewaaid uit Nederland, een belangrijke stap.

Hup Holland Hup

In Nederland zijn er nog meer succesvolle initiatieven gelanceerd om de communicatie tussen justitie en de media enerzijds en tussen justitie en de burger anderzijds te vergemakkelijken. De website OM.nl (http://www.om.nl/) is daar een mooi voorbeeld van; de site biedt een enorm scala aan informatie, participatiemogelijkheden, multimedia, foto’s, links, dossiers en actualiteiten. Het openbaar ministerie verschaft langs deze weg niet alleen informatie, maar doet ook een beroep op de medewerking van de burger.

Ook de website van de rechtspraak in Nederland (http://www.rechtspraak.nl/default.htm) biedt een enorme hoeveelheid informatie aan; vrijwel elke belangwekkende uitspraak van de afgelopen jaren is er op terug te vinden, tot aan uitspraken van letterlijk vandaag, aldus Kor (2008). Kor (2008) merkt als enige minpuntje op dat de site reeds begint te lijden onder het “google-syndroom”, namelijk dat bepaalde zoektermen teveel hits opleveren. Een bezoekje aan deze sites leert ons dat de informatievoorziening vanuit de rechtspraak en het openbaar ministerie in Nederland erg goed is uitgebouwd.

Op achtervolgen aangewezen

Ook in België heeft justitie zich inmiddels op de informatiesnelweg gewaagd, maar de nieuwe media worden duidelijk nog niet zo efficiënt ingezet in het communicatiebeleid. Een kijkje op de site van de FOD justitie (http://www.just.fgov.be/) leert ons dat er slechts sporadisch en met mondjesmaat persberichten worden vrijgegeven. Op de site van het parket van Leuven (http://www.cass.be/parket/leuven/) wordt een selectie van de uitgaande persberichten aan de burger ter beschikking gesteld. Ondanks de beperkte hoeveelheid persberichten, is dit een duidelijke stap naar meer openheid en een actief communicatiebeleid.

Lees de rest van dit artikel »

Written by siljadecock

15 november 2010 at 18:28

Media in het beklaagdenbankje

leave a comment »

(eigen foto) artikels over Clottemans in Het Laatste Nieuws, het Nieuwsblad en De Morgen (rechts onder). Artikel over "cronaca nera" in De Standaard (links onder).

De journalistieke benadering van het proces Clottemans ontleed

Op café, bij de bakker, tijdens een knus familiefeestje, de parachutemoord kwam vroeg of laat overal ter sprake. Heuse “assisentoeristen” trokken naar Tongeren om het proces van naaldje tot draadje te volgen. Jef Vermassen – of all people –  werd tot tranen toe bewogen. Hij was trouwens niet de enige die het eventjes te kwaad kreeg; om de haverklap verliet wel iemand de rechtszaal. Kortom, de parachutemoord liet niemand onberoerd. Ook de journalisten worden nu geconfronteerd met de naweeën van het proces Clottemans. Waar gingen de media in de fout? En is de geleverde kritiek altijd terecht?

De camera loopt

De aanwezigheid van camera’s in de rechtszaal is ongetwijfeld het meest bekritiseerde aspect van het proces Clottemans. Dat de pleidooien deels en de uitspraak integraal worden uitgezonden, is op zijn zachtst gezegd nogal ongebruikelijk. Radio- of televisieverslaggeving vanuit de rechtszaal is absoluut niet ingeburgerd in België. Dit in tegenstelling tot Nederland, waar het intussen volstrekt normaal is om de opkomst van de rechtbank en de tenlastelegging door de officier van justitie te filmen.

Lees de rest van dit artikel »

Written by siljadecock

14 november 2010 at 22:53

Alea iacta est

leave a comment »

Als het doek valt

De teerling is geworpen. Els Clottemans is schuldig. Ze is veroordeeld tot een gevangenisstraf van dertig jaar wegens de moord op Els Van Doren. Vertel ik hiermee iets nieuws? Natuurlijk niet, u heeft allen de krant – al dan niet online – gelezen, naar de radio geluisterd, het journaal bekeken en twitter gevolgd. Zou er iemand in Vlaanderen rondlopen die nog niet van de befaamde parachutemoord heeft gehoord? Neen. Tenzij je de laatste weken ondergronds hebt doorgebracht – sorry Chili -, weet je wat er gebeurd is. Iedereen is op de hoogte van de hele geschiedenis, smeuïge details incluis.

Met dank aan de media

We konden er ook niet omheen. We werden om de oren geslagen met informatie over het proces, de beschuldigde, de familieleden van het slachtoffer, de advocaten van de verschillende partijen. Het hield niet op. En nu? We hebben een uitspraak en een strafmaat. Komt hiermee een einde aan het mediacircus? Heel eerlijk? Ik denk dat het nog niet voorbij is. Hoewel het gemediatiseerde proces ten einde is, gaat de zoektocht naar een zondebok onverminderd voort.

Gerechtsjournalisten krijgen dezer dagen allerlei verwijten naar het hoofd geslingerd. Ze zouden sensatiebelust, respectloos en nietsontziend te werk zijn gegaan. Er wordt volop gesuggereerd dat het proces in de pers werd gevoerd en dat de niet-aflatende media-aandacht het proces en zeker de juryleden heeft beïnvloed. Er was inderdaad geen gebrek aan updates en live-uitzendingen. Dat de pleidooien deels en de uitspraak integraal werden uitgezonden, was voor menigeen een brug te ver. O wee, de zonde. Ik voel de opiniestukken nu al komen.

Lees de rest van dit artikel »

Written by siljadecock

24 oktober 2010 at 18:59